ارزش های بنیادین نقشه جامع علمی کشور

١ - ١. مبانی و ارزشهای بنیـادین نقشـه جـامع علمـی کشـور

مباني ارزشي نظام علم و فناوري كشور بر پاية مبـاني نظـري كـه در مجموعة اسناد پشتيبان نقشة جامع علمي كشور ارائـه شـده، اسـتوار است و به مثابة روح حاكم بر حركت علمـي كشـور، مشـخص كننـدة جهت گيري هـاي نظـام و اولويـت هـا و بايـد و نبايـدها در عرصـه هـاي آموزش، پـرورش، پـژوهش و فنـاوري اسـت. مهمتـرين ايـن ارزشـها عبارتند از:

  1. حاكميت جهان بيني توحيدي اسلام در كلية ابعـاد علـم و فناوري؛
  2. علم هدايتگر و هدفمندي آخرت گرايانة علم و فناوري؛
  3. عدالت محوري، پرورش استعدادها و دسـتيابي همگـان بـه خصوص مستضـعفان در حـوزه علـم و فنـاوري، و تقويـت خلاقيت، نوآوري و خطرپذيري در علم؛
  4. كرامت انسـان بـا تكيـه بـر فطـرت حقيقـت جـو، عقلگـرا، علم طلب و آزادگي وي؛
  5. آزادانديشي و تبادل آراء و تضارب افكار (جدال احسن)؛
  6. توجه به اصل عقلانيت، تكريم علم و عالم، ارزشمندي ذاتي علم و ضرورت احترام حقوقي و اخلاقي بـه آفـرينشهـاي فكري- علمي؛ ودستاوردهاي علمي بشري و بهره گيـري از آنها در چارچوب نظام ارزشي اسلام؛
  7. علم و فناوري كمـال آفـرين، توانمندسـاز، ثـروت آفـرين و هماهنگ با محيط زيست و سـلامت معنـوي و جسـمي و رواني و اجتماعي آحاد جامعه؛
  8. ايجاد تحول بنيادين علمي بخصوص در بازبيني و طراحـي علوم انساني در چارچوب جهانبيني اسلامي؛
  9. تعامل فعال و الهام بخش بـا محـيط جهـاني و فرآينـدهاي توسعة علم و فناوري در جهان؛
  10. اخلاق محوري،تقـدم مصـالح عمـومي بـرمنـافع فـردي و گروهي، تقويت روحية تعاون و مشاركت و مسئوليت پذيري آحاد جامعة علمي و نهادهاي مرتبط با آن.

١ - ٢. ویژگی های اصلی الگوی نظام علـم و فنـاوری و نـوآوری

الگوي مناسب نظام علم و فناوري و نوآوري ويژه جامعه ايراني كه بـه دنبال احياي فرهنگ و ايجاد تمدن نوين اسلامي ـ ايراني اسـت بايـد ويژگي هاي اصلي زير را داشته باشد:
  1. تركيب عرضه محوري و تقاضا محوري: با توجه به اهـداف و آرمان هــا و اولويت هــاي بلندمــدت نظــام و كــافي نبــودن تقاضا هاي بخشهاي اقتصادي و صـنعتي از مـوارد مـذكور، برخي حوزههاي اولويت دار بايد مـورد حمايـت ويـژه قـرار گيرند. اين وجه از نظام علم و فناوري معطوف بـه توليـد و عرضه دانش بر مبناي اهداف و آرمان هـاي جامعـه اسـت. از سوي ديگر افزايش تقاضاي نظامهـاي فرهنگـي، سياسـي، صنعتي و اقتصادي ملي و فراملي و در نتيجه تجاري كردن دانش و فناوري، اهميت ويژه اي در پيشرفت همه جانبـه و پايدار كشور دارد. بنابراين، الگوي مناسب براي نظام علم و فناوري جامعه ايراني در ايـن زمينـه تركيبـي از الگوهـاي عرضه محوري و تقاضا محوري است.
  2. اجتماع دو رويكرد برونمداري و درون مداري: نظام علم و فناوري جامعه ايراني از نظر توجـه بـه نيازهـا و قابليت هـا و ظرفيت هاي بومي و مزيتهاي نسبي كشور، درون مدار اسـت. از سوي ديگر با توجه بـه فرصـت هاي پـيش رو در جهـان و كشورهاي اسلامي، در عرصه علم و فناوري با جهان اسلام و سـاير كشـورها مشـاركت فعـال دارد و بنـابراين در ايـن زمينه برون مدار است.
  3. تلفيق آموزش با تربيت و پژوهش و مهـارت: از آنجـا كـه علم و عمل توأمان، عامـل پيشـرفت همـه جانبـه و پايـدار كشور است، بايد الگوي تفكيكي حاكم بر نظام فعلي علم و فناوري به سرعت در جهـت الگـويي تلفيقـي تحـول يابـد. بدين منظور اين تلفيق بايد از آمـوزش ابتـدايي آغـاز و در تمام دوره هـاي آموزشـي ادامـه يابـد و در نتيجـه الگـوي آموزشي حافظه مدار فعلي جاي خود را به الگوي مبتني بر يادگيري دانش به همراه تربيت انسان ها و پرورش مهارت ها و پــژوهش بدهــد. در نظــام آمــوزش عــالي نيــز رويكــرد پژوهش محوري تقويت خواهد شد.